Tết của người Mường ở xã Suối Hai

Xuân về trên Suối Hai trước hết là sắc đào phai nở hồng triền núi, là làn sương mỏng bảng lảng trên những nếp nhà sàn, là phiên chợ vùng cao rộn ràng tiếng nói cười. Không khí Tết nơi đây như ấm dần lên theo từng bước chân người đi chợ sắm sửa, theo ánh mắt háo hức của những đứa trẻ Mường trong bộ quần áo mới. Từ sớm tinh mơ, bản làng đã rộn ràng, báo hiệu một mùa xuân mới lại về trên miền sơn cước.

Cũng như người Mường ở nhiều vùng khác, đồng bào Mường xã Suối Hai vẫn gìn giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc, nổi bật là văn hóa cồng chiêng và nghệ thuật ẩm thực ngày Tết. Trong mỗi gia đình, dù điều kiện còn khó khăn, Tết đến vẫn cố gắng mổ một con lợn để làm cỗ mời anh em, họ hàng, làng xóm đến chung vui. Người Mường quan niệm "ăn sao cúng vậy", vì thế mâm cỗ dâng tổ tiên luôn đủ đầy những món ăn truyền thống, thể hiện lòng thành kính và ước mong năm mới no ấm, đủ đầy.

Những ngày đầu xuân, bản làng trở nên nhộn nhịp. Người dân trong trang phục mới tươm tất đến thăm hỏi, chúc Tết nhau. Tại nhà văn hóa thôn, các trò chơi dân gian như đẩy gậy, ném còn, bắn nỏ, kéo co, đánh bóng… được tổ chức sôi nổi, thu hút đông đảo người tham gia. Không chỉ là hoạt động vui xuân, đó còn là dịp để cộng đồng thêm gắn kết, để tiếng cười vang xa giữa núi rừng Ba Vì. Nhà nhà cũng nhắc nhau giữ gìn an ninh thôn xóm, cùng nhau xây dựng một cái Tết vui tươi, an toàn, nghĩa tình.

Với bản tính chân thành, hiếu khách, người Mường Suối Hai luôn coi du khách như người thân trong gia đình. Ai đến chơi nhà dịp Tết đều được mời chén rượu nồng, thưởng thức miếng thịt lợn thơm, nghe kể chuyện bản làng. Chính sự mộc mạc ấy khiến nhiều người lưu luyến, mong một lần nữa được trở lại Suối Hai khi xuân về.

Đặc sắc nhất trong Tết của người Mường nơi đây là nghi lễ "phường bùa" hay còn gọi là "sắc bùa" – một hình thức diễn xướng dân gian mang ý nghĩa chúc phúc đầu năm. Đêm giao thừa và những ngày đầu xuân, tiếng cồng chiêng trầm bổng lại vang vọng khắp núi rừng, như lời mời ông bà tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu. Những người cao niên, người có uy tín trong bản, trong trang phục truyền thống, mang theo cồng chiêng đi chúc Tết từng gia đình.

Khi phường bùa đến trước cổng, người đi đầu cất tiếng hát bài "mở cổng". Chủ nhà nghe tiếng hát sẽ ra mở cổng đón đoàn vào. Vừa bước vào sân, tiếng chiêng ngân vang hòa cùng lời hát chúc tụng. Sau mỗi hồi chiêng là một bài ca cầu chúc: năm mới trâu bò đầy chuồng, ngô đầy bồ, lúa đầy nương; người người mạnh khỏe, bản làng yên vui, no ấm. Đồng bào Mường tin rằng tiếng chiêng càng vang, càng rền thì năm mới càng nhiều may mắn, phúc lộc.

Văn hóa cồng chiêng của người Mường Suối Hai không chỉ rộn ràng mà còn sâu lắng, giàu chất trữ tình. Âm thanh khi khoan thai, khi dồn dập như nhịp đập của núi rừng, gửi gắm tâm tư và ước vọng của con người trước thềm năm mới. Trong những buổi diễn tấu, phụ nữ Mường khoác lên mình trang phục truyền thống với áo ngắn, váy đen, đầu quấn khăn trắng, cổ đeo vòng bạc, thắt lưng rực rỡ hoa văn. Mỗi bước đi, mỗi nhịp chiêng đều toát lên vẻ duyên dáng, tự hào về bản sắc dân tộc.

Một phong tục đẹp khác không thể thiếu trong đêm giao thừa là tục "lấy nước mới". Khi thời khắc chuyển giao năm cũ sang năm mới vừa điểm, đại diện mỗi gia đình sẽ mang theo chum, vò ra suối hoặc giếng làng lấy nước đầu năm. Người Mường quan niệm nước là nguồn sống, là khởi đầu của mọi điều tốt lành. Lấy nước mới chính là gửi gắm ước mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình sung túc, hạnh phúc.

Tết của người Mường ở xã Suối Hai vì thế không chỉ là dịp sum họp mà còn là không gian văn hóa đặc sắc, nơi truyền thống được gìn giữ và trao truyền qua bao thế hệ. Giữa nhịp sống hiện đại, những phong tục ấy vẫn được bảo tồn như một phần hồn cốt của bản làng, làm nên sắc xuân riêng có của miền đất dưới chân núi Tản.