Xã Ba Trại (huyện Ba Vì, tỉnh Hà Tây trước đây), nay là xã Suối Hai, thành phố Hà Nội, là mảnh đất in đậm dấu ấn thiêng liêng về Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu. Nơi đây có di tích Cây đa Ba Trại – địa điểm Bác từng dừng chân, nói chuyện và động viên Đảng bộ, nhân dân địa phương. Trải qua thời gian, cây đa không chỉ là chứng nhân lịch sử mà còn trở thành biểu tượng sâu sắc về tình cảm của Bác đối với đồng bào xã Suối Hai trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Di tích Cây đa Ba Trại – địa điểm Bác từng dừng chân, nói chuyện và động viên Đảng bộ, nhân dân địa phương
Trên tuyến Tỉnh lộ 87 từ Sơn Tây lên khu căn cứ Đá Chông – K9, khi đến địa phận xóm Trung Thượng, thôn 9, xã Suối Hai, du khách dễ dàng bắt gặp một cây đa cổ thụ tỏa bóng mát ven đường. Chính nơi đây, vào mùa hè năm 1957, trên đường về làm việc tại căn cứ Đá Chông – K9, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dừng chân thăm hỏi, động viên nhân dân địa phương. Sự kiện giản dị mà thiêng liêng ấy đã trở thành niềm tự hào to lớn của nhân dân trong xã.
Sau chuyến thăm của Bác, người dân Suối Hai luôn trân trọng gìn giữ cây đa – nơi Người từng đứng nói chuyện. Theo năm tháng, cây đa ngày càng phát triển xanh tốt, tán rộng xum xuê, được nhân dân trìu mến gọi là “Cây đa Bác Hồ”.
Đền thờ tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh được xây dựng ngay bên cạnh gốc đa để nhân dân đến chiêm bái mỗi dịp lễ, tết
Suối Hai là vùng đất có đông đồng bào dân tộc Mường sinh sống, với nguồn gốc từ Hòa Bình. Theo lời kể của các bậc cao niên, cách đây khoảng 200 năm, một bộ phận người Mường đã rời quê hương đi tìm vùng đất mới, đến định cư ở phía Bắc chân núi Ba Vì và lập nên các trại như Trại Sẩm (nay là xóm Sẩm), Trại Trám (xóm Trám), Trại Trung (xóm Trung Hạ)… Trải qua bao thế hệ, đồng bào nơi đây đã gắn bó với mảnh đất này, cần cù lao động, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và hun đúc truyền thống yêu nước.
Trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, dù còn nhiều khó khăn, Suối Hai vẫn đóng góp sức người, sức của cho sự nghiệp chung của dân tộc. Thấu hiểu và quan tâm đến đời sống đồng bào vùng dân tộc thiểu số, trong chuyến đi năm 1957, Bác Hồ đã ân cần hỏi thăm tình hình sản xuất, sinh hoạt của nhân dân. Người căn dặn bà con hăng hái thi đua lao động, tăng gia sản xuất để cải thiện đời sống; tích cực trồng cây gây rừng, phủ xanh đất trống, đồi trọc, vừa bảo vệ môi trường vừa phát triển kinh tế. Lời căn dặn mộc mạc nhưng sâu sắc ấy đã trở thành động lực để nhân dân Suối Hai nỗ lực vươn lên.
Sự kiện Bác về thăm không chỉ thể hiện sự quan tâm của Người đối với đồng bào vùng đồng bằng mà còn khẳng định tình cảm sâu nặng của Bác dành cho đồng bào các dân tộc thiểu số, những vùng còn nhiều khó khăn, vùng sâu, vùng xa của đất nước.
Hiện nay, di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại xã Suối Hai vẫn còn lưu giữ cây đa cổ thụ – chứng tích lịch sử quý giá. Sau hơn nửa thế kỷ, cây đa phát triển to lớn, thân cây có đường kính chỗ lớn nhất khoảng 3 mét. Từ gốc cây tỏa ra 9 cành lớn vươn về các hướng, tán cây rộng và cân đối; những chùm rễ phụ buông xuống, cắm sâu vào lòng đất, tạo nên dáng vẻ cổ kính, vững chãi giữa vùng đồi núi Ba Vì.
Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích, UBND xã Suối Hai đã quy hoạch khu vực bảo vệ với diện tích gần 1.000m², xây tường bao kiên cố cao khoảng 1 mét, tách biệt với khu dân cư và đường giao thông. Khuôn viên được lát sân sạch sẽ, trồng thêm cây xanh và xây dựng đền thờ tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay bên cạnh gốc đa.
Đồng chí Đỗ Mạnh Hưng - Bí thư Đảng ủy xã cùng các đồng chí lãnh đạo địa phương dâng hương tại Đền thờ Bác Hồ
Cổng vào di tích nằm sát Tỉnh lộ đi Đá Chông, được xây dựng rộng rãi với hai trụ cột hai bên. Từ cổng, con đường bê tông dẫn thẳng tới cây đa – nơi Bác từng đứng nói chuyện. Vị trí này được tôn tạo thành nền cao hơn mặt đất khoảng 50cm, có hình bát giác với bậc tam cấp, diện tích 156m². Dưới gốc đa đặt hai tấm bia đá khắc những dòng chữ trang trọng:
“Dân tộc ta, nhân dân ta đã sinh ra Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người anh hùng dân tộc vĩ đại, và chính Người đã làm rạng rỡ dân tộc ta, nhân dân ta và non sông đất nước ta” (trích Điếu văn của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam);
“Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta!”.
Đền thờ Bác được xây dựng bên trái gốc đa với diện tích 110m², kết cấu bê tông cốt thép vững chắc, kiến trúc ba gian hai chái, mái lợp ngói. Bên trong là hương án thờ, tượng đồng bán thân của Bác và các đồ thờ tự trang nghiêm.
Ngày nay, di tích Cây đa Bác Hồ không chỉ là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ mà còn là nơi sinh hoạt văn hóa, nơi nhân dân và du khách thập phương đến dâng hương, tưởng niệm Người. Đây cũng là không gian để ôn lại truyền thống quê hương, khơi dậy niềm tự hào và ý chí phấn đấu trong mỗi người dân Suối Hai.
Phát huy truyền thống đoàn kết của ba dân tộc Kinh – Mường – Dao, những năm qua, xã Suối Hai đã nỗ lực vượt qua khó khăn, đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội, giữ vững quốc phòng – an ninh, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.
Bước vào nhiệm kỳ 2025–2030, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Suối Hai nguyện khắc ghi lời dạy của Bác, tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; phát huy nội lực, khai thác hiệu quả tiềm năng, thế mạnh địa phương, quyết tâm xây dựng Suối Hai ngày càng giàu đẹp, văn minh, xứng đáng là mảnh đất thiêng liêng từng in dấu chân Người.